06 IV2014

Czy soda oczyszczona jest ekologiczna?

by joanna

Jak już wiecie, lubię sprawdzać, czy coś, co nazywa się ekologicznym, naprawdę jest przyjazne dla środowiska. Soda oczyszczona (wodorowęglan sodu) jest jednym z najbardziej popularnych ekologicznych środków czyszczących. Bezpieczna dla otoczenia – przecież możemy ją nawet spożywać – ma wspaniałe właściwości czyszczące i odkażające. Sama używam sody i jej pochodnych (soda kalcynowana, nadwęglan sodu) w dużych ilościach, zastępuje mi  ona środki czyszczące wszelkiej maści (jest np. w tabletkach do zmywarki czy proszku do prania). Przy większym zużyciu pojawia się pytanie: czy spuszczając sodę oczyszczoną do kanalizacji, nie powoduję jednak jakiegoś zanieczyszczenia środowiska? Jeśli coś ma być ekologiczne, powinno być bezpieczne dla środowiska podczas używania, pozyskiwane w sposób bezpieczny dla środowiska i niezwiązany z dużym śladem węglowym (czyli transport związany z produkcją i sprzedażą jest zminimalizowany).

soda_oczyszczona_lyzeczka

Soda oczyszczona a wybuchowy żołądek

Zajrzałam do karty charakterystyki sody i przeczytałam, że:

Wodorowęglan sodu w wodzie ulega dysocjacji do jonów sodu i diwęglanowych.

Oraz:

W środowisku wodnym wodorowęglan sodu jest zdysocjowany. Zarówno jony sodowe jak i wodorowęglanowe występują w przyrodzie, i ich stężenia w wodach powierzchniowych są zależne od wielu czynników: parametrów geologicznych, warunków atmosferycznych i działalności człowieka.

Czyli soda oczyszczona rozpuszczona w wodzie nie powoduje zagrożenia dla środowiska. Nie jest również szczególnie groźna w postaci proszku (może powodować kaszel i kichanie, jeśli ktoś postanowi ją wdychać). Spożycie sody oczyszczonej w niewielkich ilościach bywa nawet zalecane, nawet w większych ilościach soda oczyszczona nie jest trująca, ale w naprawdę dużych ilościach może spowodować rozerwanie żołądka (!) – ponieważ kwasy żołądkowe reagują z alkaliczną sodą i uwalnia się dwutlenek węgla.

Pierwszy ekowarunek – nieszkodliwość dla otoczenia – spełniony.

Pozyskiwanie sody: śmierdzi amoniakiem

Sodę oczyszczoną można pozyskać ze źródeł naturalnych oraz syntetycznie. Jak czytamy w „Bilansie gospodarki surowcami mineralnymi w Polsce i na świecie 2009″ (skądinąd bardzo ciekawe źródło informacji o polskich i światowych zasobach mineralnych):

Do surowców sodowych zalicza się rozmaite gatunki naturalnych węglanów i siarczanów sodowych pozyskiwanych ze złóż, jak i ich syntetyczne odpowiedniki. Spośród naturalnych węglanów największe znaczenie mają złoża trony Na3H[CO3]•2H2O i sody rodzimej Na2CO3•10H,2O, dostarczające 30% produkcji węglanów sodu. Pozostałe ok. 70% ich podaży przypada na syntetyczny węglan sodowy (soda kalcynowana), uzyskiwany metodą Solvaya z solanki i wapieni.

Pokłady trony znajdują się przede wszystkim w Stanach Zjednoczonych oraz w Kenii, soda rodzima z kolei jest wydobywana w USA, Meksyku, Botswanie, Chinach, Rosji i Kazachstanie. W Polsce, jak mniemam, nie ma żadnego znaczącego źródła tych minerałów, stąd produkcja sody oczyszczonej odbywa się metodą syntetyczną (metodą Solvaya – otrzymuje się węglan sodu, a po jego rafinacji – wodorowęglan sodu). Do takiej produkcji używa się zasobów występujących w Polsce: soli kamiennej i wapieni. Co ciekawe, polska soda kaustyczna i soda kalcynowana są towarem eksportowym i wysyła się je m.in. do Indii czy Ekwadoru (nie mam danych na temat sody oczyszczonej).

Krajem, gdzie sodę pozyskuje się ze złóż naturalnych, są Stany Zjednoczone (złoża trony w Wyoming).

Trona(small)

Trona. Źródło: http://en.wikipedia.org/wiki/File:Trona(small).jpg

Metoda syntetyczna nie jest do końca ekologiczna (wykorzystywany jest amoniak), jednak w warunkach laboratoryjnych przebiega bezpiecznie. Kontrowersyjny amoniak jest silnie toksyczny, ale to nie on jest odpadem, który powinien nas niepokoić.

Odpadami w produkcji sody kalcynowanej są: NaCl (sól), CaCl2 (chlorek wapnia), Ca(OH)2 (wodorotlenek wapnia), CaCO3 (węglan wapnia), CaSO4 (siarczan wapnia), SiO2 (ditlenek krzemu). Jak pisze Wikipedia:

Do osadników ziemnych kieruje się osady z oczyszczania solanki i osad CaCO3 z kaustyfikacji sody i ewentualnie inne odpady. Osadniki te noszą nazwę „białych mórz”.

bialemorze_janikowo

Białe morze w Janikowie

Czyli odpady produkcyjne z zakładów sodowych są częściowo odzyskiwane, a częściowo wpuszczane w ziemię. Powstają tzw. białe morza, które powodują skażenie gleby, wód gruntowych i naturalnych zbiorników wodnych (silne zasolenie, zanieczyszczenie chlorkiem wapnia).

bialemorze_matwy

Białe morze w Mątwach.

W Polsce takie białe morza można spotkać m.in. w okolicach Jaworzna. Wokół nich z czasem powstaje nienaturalny ekosystem. Obszary takie można jednak rewitalizować – przykładem mogą być tereny po Krakowskich Zakładach Sodowych Solvay.

Zrewitalizowane tereny białego morza w Krakowie.

Zrewitalizowane tereny białego morza w Krakowie.

Drugi warunek – produkcji bezpiecznej dla środowiska – moim zdaniem nie jest spełniony tak, jak bym sobie to wyobrażała.

Krótka droga

Dzięki temu, że mamy w Polsce naturalne surowce wykorzystywane do produkcji sody, jej ślad węglowy prawdopodobnie jest niewielki. Gdyby sprowadzać sodę oczyszczoną ze Stanów Zjednoczonych, gdzie pozyskuje się ją z naturalnych złóż trony, byłoby to związane z transportem kosztownym dla środowiska (nie mówiąc już o kosztach importu i cenie samej sody). Można się zastanowić nad obciążeniem środowiska podczas wydobywania jakichkolwiek surowców – ale to temat na osobne dochodzenie.

Czy soda oczyszczona jest ekologiczna?

Soda oczyszczona, według mojej wiedzy, jest mniej ekologiczna, niż byśmy chcieli. Ponieważ w Europie nie mamy źródeł trony, z której można uzyskać sodę kalcynowaną (z której następnie powstaje soda oczyszczona), w Polsce produkuje się sodę metodą syntetyczną z polskich zasobów mineralnych. Z jednej strony ogranicza to ślad węglowy, z drugiej – przyczynia się do powstawania złóż odpadów szkodliwych dla środowiska. W niektórych krajach (np. Australii) zamiast składowania takich wapiennych odpadów spuszcza się je prosto do mórz (czy to jest ekologiczne???).

Jako środek czystości soda oczyszczona jest z pewnością przyjazna dla środowiska, nieporównanie bardziej ekologiczna niż śmierdzące i żrące środki czystości sprzedawane w sklepach. Nie łudźmy się jednak, że jest to naturalny środek do czyszczenia – 70% światowej produkcji sody oczyszczonej to produkcja syntetyczna, związana ze szkodliwymi odpadami.

Na pewno jednak także produkcja tych gotowych środków czystości niesie za sobą szkodliwe odpady, więc:

  • obiektywnie rzecz biorąc, soda oczyszczona jest środkiem umiarkowanie ekologicznym,
  • na tle innych środków czyszczących soda oczyszczona jest prawdopodobnie jednym z najbardziej nieszkodliwych środków czyszczących,
  • najbardziej ekologiczne jest używanie sody oczyszczonej uzyskiwanej ze złóż trony, tam, gdzie złoża te występują.