{"id":4569,"date":"2015-11-13T13:56:35","date_gmt":"2015-11-13T12:56:35","guid":{"rendered":"http:\/\/baranowscy.eu\/wordpress\/?p=4569"},"modified":"2023-11-06T19:55:18","modified_gmt":"2023-11-06T18:55:18","slug":"czy-zeolity-sa-ekologiczne","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/baranowscy.eu\/wordpress\/czy-zeolity-sa-ekologiczne\/","title":{"rendered":"Czy zeolity s\u0105 ekologiczne?"},"content":{"rendered":"

Zeolity, czyli sk\u0142adnik ekologicznych proszk\u00f3w do prania, kt\u00f3ry mia\u0142 zast\u0105pi\u0107 nieekologiczne fosforany. Co o nich wiemy? Czy rzeczywi\u015bcie s\u0105 bezpieczne?<\/strong><\/p>\n

Wrz\u0105ce kamienie<\/h2>\n

Zeolity to minera\u0142y glinokrzemianowe, zr\u00f3\u017cnicowane pod wzgl\u0119dem sk\u0142adu (jak m\u00f3wi \u201eNowa encyklopedia powszechna PWN\u201d, uwodnione glinokrzemiany sodu i wapnia, rzadziej baru, strontu, potasu, magnezu i manganu). Nazwa pochodzi z greckiego \u2013 \u201ewrz\u0105ce kamienie\u201d \u2013 jest zwi\u0105zana ze zjawiskiem uwalniania si\u0119 wody z minera\u0142\u00f3w pod wp\u0142ywem wysokiej temperatury; woda pojawia si\u0119 w postaci b\u0105belk\u00f3w.<\/strong><\/p>\n

Naturalne zeolity to m.in. chabazyt, desmin, harmotom, heulandyt, natrolit i filipsyt. Wyst\u0119puj\u0105 naturalnie (w Polsce na Dolnym \u015al\u0105sku, w okolicach Krakowa i w Pieninach). Najwi\u0119ksze wydobycie zeolit\u00f3w ma miejsce w Chinach.<\/p>\n

\"Chabazyt.\"<\/a>
Chabazyt.<\/figcaption><\/figure>\n

Zeolity s\u0105 te\u017c uzyskiwane sztucznie (o czym ni\u017cej).<\/p>\n

Ze wzgl\u0119du na swoje w\u0142a\u015bciwo\u015bci s\u0105 wykorzystywane m.in. do oczyszczania gaz\u00f3w i wody z metali ci\u0119\u017ckich, a tak\u017ce jako sk\u0142adnik proszk\u00f3w do prania, u\u017cywa si\u0119 ich tak\u017ce przy produkcji nawoz\u00f3w mineralnych, pasz dla zwierz\u0105t czy cementu, a tak\u017ce do zmi\u0119kczania wody.\u00a0Dzi\u0119ki swojej przestrzennej strukturze i w\u0142a\u015bciwo\u015bciom wy\u0142apywania jon\u00f3w przydaj\u0105 si\u0119 m.in. do oczyszczania wody z toksyn i metali ci\u0119\u017ckich oraz cz\u0105steczek radioaktywnych, co zosta\u0142o wykorzystane np. po katastrofie w Fukushimie.<\/strong><\/p>\n

Zmi\u0119kczacze w proszkach do prania<\/h2>\n

Podczas usuwania zabrudze\u0144 z tkanin do\u015b\u0107 du\u017c\u0105 rol\u0119 odgrywa twardo\u015b\u0107 wody. W zwyk\u0142ych detergentach jako \u015brodek do zmi\u0119kczania wody wci\u0105\u017c popularne s\u0105 fosforany<\/strong>, z czego najpopularniejszy jest tripolifosforan sodu<\/strong>. Fosforany s\u0105 tanie i niestety do\u015b\u0107 szkodliwe dla \u015brodowiska, poniewa\u017c je\u015bli przedostan\u0105 si\u0119 do rzeki czy jeziora, zaburzaj\u0105 ekosystem wodny \u2013 przyczyniaj\u0105 si\u0119 do nadmiernego rozwoju glon\u00f3w, szczeg\u00f3lnie sinic. Du\u017ca populacja glon\u00f3w powoduje, \u017ce w wodzie zaczyna brakowa\u0107 tlenu i inne organizmy \u017cywe po prostu gin\u0105<\/strong>.<\/p>\n

W Polsce fosforany wci\u0105\u017c s\u0105 powszechnie stosowane, \u015bwiadcz\u0105 o tym chocia\u017c dane z oczyszczalni \u015bciek\u00f3w Czajka<\/a>, nastawionej na dwa g\u0142\u00f3wne zanieczyszczenia p\u0142yn\u0105ce z naszych dom\u00f3w: azotany i fosforany.<\/p>\n

\"\u0179r\u00f3d\u0142o:<\/a>
\u0179r\u00f3d\u0142o: http:\/\/www.zeolites.eu\/downloads\/Zeolites.pdf<\/figcaption><\/figure>\n

W Europie Zachodniej zacz\u0119to odchodzi\u0107 od stosowania fosforan\u00f3w na rzecz zeolit\u00f3w, mniej skutecznych, jednak uznawanych za bardziej przyjazne \u015brodowisku.<\/strong> W 2006 roku Komisja Europejska zaj\u0119\u0142a si\u0119 problemem obecno\u015bci fosforan\u00f3w w detergentach i cho\u0107 nie zaowocowa\u0142o to dot\u0105d \u017cadnymi zmianami w prawie, stanowisko KE wydaje si\u0119 wspiera\u0107 wycofanie fosforan\u00f3w na rzecz zeolit\u00f3w.<\/p>\n

\r\n
\r\n <\/strong><\/p>\n

Szwedzkie badania: zeolity mog\u0105 by\u0107 gro\u017ane<\/h2>\n

W 2007 roku opublikowano wyniki bada\u0144 szwedzkich badaczy, kt\u00f3rzy na podstawie obserwacji trzech mieszka\u0144 doszli do wniosku, \u017ce u\u017cywanie zeolit\u00f3w w proszkach do prania powoduje ich du\u017ce st\u0119\u017cenie w kurzu domowym<\/strong>, zw\u0142aszcza w pomieszczeniach, gdzie suszy si\u0119 i sk\u0142aduje pranie. Jest o tyle wa\u017cne, \u017ce wdychanie zeolit\u00f3w (w st\u0119\u017ceniu powy\u017cej normy, czyli 1 mg zeolit\u00f3w na 1 m3<\/sup> powietrza) jest szkodliwe<\/strong> i s\u0105 na to dowody znacznie mocniejsze ni\u017c obserwacje Szwed\u00f3w. Zeolity wdychane z powietrzem (na przyk\u0142ad w postaci kurzu) mog\u0105 by\u0107 rakotw\u00f3rcze, powodowa\u0107 m.in. bardzo gro\u017any nowotw\u00f3r mi\u0119dzyb\u0142onniak<\/a>. Dotyczy to nie tylko detergent\u00f3w, ale tak\u017ce mieszkania w pobli\u017cu miejsc, gdzie wydobywa si\u0119 zeolity, kt\u00f3re maj\u0105 bezpo\u015bredni wp\u0142yw na jako\u015b\u0107 powietrza.<\/p>\n

Ta do\u015b\u0107 niepokoj\u0105ca konkluzja nie zosta\u0142a wzi\u0119ta szczeg\u00f3lnie powa\u017cnie przez producent\u00f3w proszk\u00f3w z zeolitami, podobnie przez konsument\u00f3w. Prawdopodobnie dlatego, \u017ce badanie by\u0142o przeprowadzone na tak niskiej pr\u00f3bie<\/strong> \u2013 w zasadzie trudno tu nawet ustali\u0107 margines b\u0142\u0119du. Mo\u017cna przecie\u017c przypu\u015bci\u0107, \u017ce w domu, gdzie u\u017cywano proszk\u00f3w do prania z detergentami, pralka by\u0142a stara i nie p\u0142uka\u0142a dobrze tkanin. Niemniej jednak sugestia, \u017ce zeolity w proszku do prania pozostaj\u0105 w tkaninie, a nast\u0119pnie uwalniaj\u0105 si\u0119 z niej do powietrza i staj\u0105 sk\u0142adnikiem kurzu dra\u017cni\u0105cego drogi oddechowe, mo\u017ce mie\u0107 jakie\u015b podstawy.<\/strong> Dobrze by by\u0142o, aby takie badanie przeprowadzi\u0107 na liczniejszej pr\u00f3bie.\r\n <\/div>\r\n <\/div><\/p>\n

\"czy_zeolity_sa_ekologiczne\"<\/a><\/p>\n

Czy zeolity s\u0105 ekologiczne<\/h2>\n

Jak zwykle stawiam trzy pytania: w jaki spos\u00f3b produkt jest pozyskiwany, czy jego u\u017cywanie jest bezpieczne dla otoczenia i jak to jest z jego utylizacj\u0105.<\/p>\n

Pozyskiwanie zeolit\u00f3w<\/strong><\/p>\n

Te naturalne minera\u0142y mo\u017cna wydobywa\u0107 w kopalniach. Mamy w Polsce z\u0142o\u017ca zeolit\u00f3w (np. na Dolnym \u015al\u0105sku), jednak spo\u015br\u00f3d 50 rodzaj\u00f3w tylko kilka ma zastosowanie praktyczne. Niekt\u00f3re s\u0105 niezwykle \u0142adne i bywaj\u0105 u\u017cywane w jubilerstwie lub s\u0105 traktowane jako kamienie kolekcjonerskie (np. skolecyt<\/a>), z kolei klinoptylolit bywa dodatkiem do pasz oraz nawozem.<\/p>\n

\"Skolecyt.\"<\/a>
Skolecyt.<\/figcaption><\/figure>\n

Natomiast w proszkach do prania znajdziemy zeolity syntetyczne.<\/strong> Naukowcy uzyskali oko\u0142o 150 zeolit\u00f3w syntetycznych, z czego najbardziej interesuj\u0105 nas zeolity A, P i X<\/strong>, u\u017cywane w proszkach do prania. Przyk\u0142adowo wz\u00f3r zeolitu A: Na12[(AlO2<\/sub>)12(SiO2<\/sub>)12].27H2O.\u00a0Uzyskuje si\u0119 je w wyniku reakcji chemicznych. Nie wiem, na ile to powszechne \u017ar\u00f3d\u0142o zeolit\u00f3w, ale mo\u017cliwe jest otrzymywanie ich z odpad\u00f3w powsta\u0142ych przy produkcji innych substancji chemicznych, a tak\u017ce z popio\u0142\u00f3w powsta\u0142ych np. w elektrowniach.<\/p>\n

Mo\u017cna si\u0119 pokusi\u0107 o stwierdzenie, \u017ce pozyskiwanie zeolit\u00f3w z odpad\u00f3w jest ekologiczne, cho\u0107 sam proces zamiany popio\u0142u w minera\u0142 wymaga chocia\u017cby energii i wody.<\/p>\n

Czy u\u017cywanie zeolit\u00f3w jest bezpieczne?<\/strong><\/p>\n

W przyk\u0142adowej karcie charakterystyki<\/a> zeolitu syntetycznego znajdziemy informacj\u0119, \u017ce jest to substancja bezpieczna<\/strong>.<\/p>\n

Oczywi\u015bcie chc\u0119 w to wierzy\u0107, natomiast mimo wszystko szwedzcy badacze zasiali we mnie ziarno niepewno\u015bci. W dodatku s\u0105 te\u017c i inne badania wskazuj\u0105ce na pewne w\u0142a\u015bciwo\u015bci dra\u017cni\u0105ce tych syntetycznych zwi\u0105zk\u00f3w chemicznych zwi\u0105zanych z niedoskona\u0142ym wyp\u0142ukiwaniem ich z tkanin (pogrubienie moje<\/strong>):<\/p>\n

Zeolites are hygroscopic compounds with ion-exchanging properties. They may partially decompose under acidic conditions such as in the stomach releasing sodium ions, silicic acid and aluminum salts. The intact molecule is not bioavailable after oral intake or exposure through the dermal and inhalational routes. Under current conditions of manufacture and use, no systemic toxicity is to be expected from neither the intact molecule nor the degradation products; a significant effect on the bioavailability of other compounds is not likely. Zeolites may cause local irritation. It is, therefore, important to minimise occupational exposure. The co-operation of detergent manufacturers with the manufacturers of washing machines is necessary to find the right balance between environmental aspects such as energy and water savings and the occurrence of detergent residues on textiles due to insufficient rinsing.<\/strong><\/p><\/blockquote>\n

(W skr\u00f3cie: Syntetyczne zeolity nie s\u0105 toksyczne og\u00f3lnoustrojowo, nie s\u0105 biodost\u0119pne w kontakcie ze sk\u00f3r\u0105, wziewnie ani po spo\u017cyciu. Mog\u0105 jednak powodowa\u0107 podra\u017cnienia. Konieczna jest wsp\u00f3\u0142praca mi\u0119dzy producentami detergent\u00f3w a producentami pralek, aby znale\u017a\u0107 odpowiedni\u0105 r\u00f3wnowag\u0119 mi\u0119dzy aspektami ochrony \u015brodowiska (oszcz\u0119dzanie energii i wody) a zjawiskiem pozostawiania detergent\u00f3w na tkaninach z powodu niewystarczaj\u0105cego ich wypukania).<\/p>\n

Czy zeolity s\u0105 bezpieczne dla \u015brodowiska?<\/strong><\/p>\n

Zeolity, jak m\u00f3wi\u0105 badania, nie wp\u0142ywaj\u0105 negatywie na gospodark\u0119 wodn\u0105, nie powoduj\u0105 wzrostu populacji glon\u00f3w. W dodatku odgrywaj\u0105 du\u017c\u0105 pozytywn\u0105 rol\u0119 w oczyszczaniu \u015bciek\u00f3w (s\u0105 u\u017cywane jako wy\u0142apywacze zanieczyszcze\u0144). S\u0105 r\u00f3wnie\u017c biodegradowalne, cho\u0107 ich rozpad na prostsze zwi\u0105zki chemiczne mo\u017ce trwa\u0107 miesi\u0105cami.<\/p>\n

Podsumowanie<\/h2>\n

Wielkim rozczarowaniem by\u0142a dla mnie informacja, \u017ce zeolity, tak zachwalane jako ekologiczne sk\u0142adniki detergent\u00f3w, s\u0105 produktem syntetycznym.<\/strong> Czy to wci\u0105\u017c jest ekologia? W ko\u0144cu mamy \u015bwiadomo\u015b\u0107, \u017ce chocia\u017cby soda oczyszczona, kt\u00f3r\u0105 kupujemy jako najbardziej ekodetergent, nie zostaje wsypana do opakowania jeszcze w kopalni, tylko jest pozyskiwana z wapieni w ma\u0142o ekologicznym procesie. Dzi\u015b po prostu nic nie jest 100% ekologiczne, je\u015bli kupujemy to w sklepie.<\/p>\n

Czy zeolity w proszkach do prania s\u0105 ekologiczne? Troch\u0119 tak, a troch\u0119 nie.<\/strong> Tak, poniewa\u017c mog\u0105 powstawa\u0107 z odpad\u00f3w i nie s\u0105 szkodliwe jako sk\u0142adnik \u015bciek\u00f3w. Nie, poniewa\u017c s\u0105 to zwi\u0105zki syntetyczne.<\/p>\n

Zagadnienie szkodliwo\u015bci zeolit\u00f3w, kt\u00f3re uwalniaj\u0105 si\u0119 z tkanin i unosz\u0105 w powietrzu, jest kwesti\u0105 otwart\u0105.<\/p>\n

Je\u015bli chodzi o m\u00f3j prywatny wyb\u00f3r, wci\u0105\u017c zostaj\u0119 przy samodzielnie przygotowanym proszku do prania<\/a> z sody kalcynowanej, boraksu i nadw\u0119glanu sodu.<\/strong><\/p>\n

Wybrana bibliografia: <\/strong><\/h2>\n