\u017baden link ani opis w tym tek\u015bcie nie jest reklam\u0105. (Niestety nie otrzyma\u0142am do test\u00f3w opisywanego filtra do pralek Electrolux. Nie u\u017cywam obecnie filtr\u00f3w do wody. Jestem ca\u0142kowicie prywatn\u0105 u\u017cytkowniczk\u0105 SodaStream).<\/em><\/p>\n Tak, to jest d\u0142ugi tekst, dlatego podzieli\u0142am go na sekcje tematyczne, \u017ceby\u015bcie mogli pomin\u0105\u0107 to, co ju\u017c wiecie. Najwa\u017cniejsze informacje wyr\u00f3\u017cni\u0142am.<\/p>\n Mikroplastikiem okre\u015blamy cz\u0105steczki tworzyw sztucznych o wielko\u015bci mniejszej ni\u017c 5 mm.<\/p>\n Jeden milimetr to 1000 mikrometr\u00f3w (1000 \u03bcm = 1 mm).\u00a0Je\u015bli cz\u0105stki s\u0105 mniejsze ni\u017c 100 nanometr\u00f3w, m\u00f3wimy o nanoplastiku (jeden nanometr to jedna tysi\u0119czna mikrometra = jedna milionowa milimetra, 1 nm = 0,001 \u03bcm = 0,000000001 m).<\/p>\n Cz\u0105stki mikroplastiku maj\u0105 r\u00f3\u017cne kszta\u0142ty (pod\u0142u\u017cne w\u0142\u00f3kna, kulki, nieregularne fragmenty) i naukowcy sugeruj\u0105, \u017ce im bardziej nieregularna cz\u0105steczka, tym wi\u0119ksze mo\u017ce stanowi\u0107 zagro\u017cenie w \u015brodowisku.<\/p>\n Po raz pierwszy o mikroplastiku napisano w latach 70. XX wieku, o czym mo\u017cna przeczyta\u0107 w tym artykule: Carpenter, E.J.; Smith, K.L. \u201ePlastics on the Sargasso Sea Surface\u201d. Science 1972<\/a>. \u00a0Niestety trzeba mie\u0107 dost\u0119p, ale ju\u017c z samego abstraktu dowiemy si\u0119, \u017ce w Morzu Sargassowym zauwa\u017cono p\u0142ywaj\u0105ce cz\u0105stki plastiku o wielko\u015bci do 0,5 cm. Ich ilo\u015b\u0107 oszacowano w\u00f3wczas na 3,5 tysi\u0105ca sztuk i 290 g na kilometr kwadratowy. Obecno\u015b\u0107 m.in. okrzemek przyczepionych do plastikowych granulek \u015bwiadczy o tym, \u017ce mikroplastik znajdowa\u0142 si\u0119 ju\u017c jaki\u015b czas w wodzie. W innych badaniach opublikowanych w 1972 roku<\/a> m\u00f3wi si\u0119 o plastikowych cz\u0105steczkach dryfuj\u0105cych w wodach ko\u0142o Nowej Anglii, kt\u00f3re s\u0105 zjadane przez tamtejsze ryby (i wed\u0142ug badaczy mog\u0105 powodowa\u0107 niedro\u017cno\u015b\u0107 jelit u mniejszych ryb).<\/p>\n Naukowcy wykryli w zanieczyszczeniach w\u00f3d morskich tak\u017ce cz\u0105stki pochodz\u0105ce z wiskozy (rayonu), czyli materia\u0142u sztucznego powstaj\u0105cego z celulozy. Co prawda jest to materia\u0142 ulegaj\u0105cy po jakim\u015b czasie biodegradacji, niemniej jednak zanim to si\u0119 stanie, stanowi on przez jaki\u015b czas cz\u0119\u015b\u0107 zanieczyszcze\u0144 pochodz\u0105cych z naszych pralek.\r\n <\/div>\r\n <\/div><\/p>\n M\u00f3wimy o dw\u00f3ch rodzajach mikroplastiku: pierwotnym i wt\u00f3rnym.<\/strong> Pierwotny to taki, kt\u00f3ry bezpo\u015bredniego uwalniania si\u0119 do \u015brodowiska (np. z kosmetyk\u00f3w czy detergent\u00f3w lub w wyniku dzia\u0142alno\u015bci cz\u0142owieka: \u015bcierania si\u0119 opon samochodowych czy prania odzie\u017cy).\u00a0Mikroplastik wt\u00f3rny to odpad, kt\u00f3ry powstaje w wyniku degradacji plastiku (przede wszystkim torebek foliowych, butelek, sieci rybackich) pod wp\u0142ywem r\u00f3\u017cnych czynnik\u00f3w: promieni UV, temperatury, wody, dzia\u0142ania mechanicznego.<\/p>\n W 2020 roku opublikowano wyniki bada\u0144 naukowc\u00f3w<\/a>, kt\u00f3rzy zadali sobie trud, aby sprawdzi\u0107 ilo\u015b\u0107 mikroplastiku uwalnianego podczas otwierania opakowania czekolady czy odkr\u0119cania butelki (10\u201330 nanogram\u00f3w mikroplastiku).\r\n <\/div>\r\n <\/div><\/p>\n Najwi\u0119kszym \u017ar\u00f3d\u0142em mikroplastiku w wodach s\u0105 mikrow\u0142\u00f3kna z ubra\u0144. Szacuje si\u0119, \u017ce 35% mikroplastiku w oceanach to m.in. poliester, polietylen, akryl i elastan uwolniony z odzie\u017cy<\/strong>. Kolejne \u017ar\u00f3d\u0142o (oko\u0142o 28%) to opony: mikroplastik powstaje w wyniku ich \u015bcierania i degradacji np. tych opon, kt\u00f3re s\u0105 ju\u017c zu\u017cyte i porzucane cho\u0107by w lesie, zamiast zosta\u0107 prawid\u0142owo zutylizowane.\u00a024% mikroplastiku to py\u0142\/kurz miejski, czyli wszystko, co gromadzi si\u0119 w powietrzu w wyniku u\u017cytkowania przedmiot\u00f3w wykonanych z tworzyw syntetycznych.\u00a0Pozosta\u0142e \u017ar\u00f3d\u0142a to: farby u\u017cywane do malowania znak\u00f3w poziomych na drogach, farby i pow\u0142oki u\u017cywane do ochrony kad\u0142ub\u00f3w statk\u00f3w, \u0142odzi itp. oraz mikroplastik zawarty w kosmetykach i detergentach.<\/p>\n Wed\u0142ug IUCN<\/a> 77% mikroplastiku powstaje w naszych domach (48%) oraz w trakcie transportu indywidualnego (29%), a 23% mikroplastiku ma \u017ar\u00f3d\u0142o w dzia\u0142alno\u015bci przemys\u0142u (7% to dostawy, 16% to inna dzia\u0142alno\u015b\u0107 gospodarcza). To dane z 2017 roku, wi\u0119c oczywi\u015bcie proporcje mog\u0142y ulec zmianie, zw\u0142aszcza podczas dw\u00f3ch lat pandemii.<\/p>\n Raport przygotowany w 2018 roku dla Komisji Europejskiej<\/a> wskazuje nieco inne proporcje, co mo\u017ce by\u0107 cenn\u0105 wskaz\u00f3wk\u0105, czym my \u2013 mieszkanki i mieszka\u0144cy Polski \u2013 mo\u017cemy zaj\u0105\u0107 si\u0119 w pierwszej kolejno\u015bci. Najwi\u0119kszym \u017ar\u00f3d\u0142em zanieczyszczenia s\u0105 opony samochodowe \u2013 ponad 500 tys. ton mikroplastiku rocznie w samej Unii Europejskiej. Problemem jest szacowanie tych ilo\u015bci, dlatego pozosta\u0142e \u017ar\u00f3d\u0142a maj\u0105 czasem podane spore wide\u0142ki.<\/p>\n S\u0105 to: plastik gubiony jeszcze w procesach przedprodukcyjnych \u2013 r\u00f3wnie\u017c w czasie recyklingu! (mi\u0119dzy ponad 16 tys. a ponad 167 tys. ton rocznie), pranie odzie\u017cy syntetycznej (mi\u0119dzy ponad 18 tys. a ponad 46 tys. ton rocznie), sztuczna dar\u0144 na boiskach, farby, farby u\u017cywane do kad\u0142ub\u00f3w statk\u00f3w oraz farby u\u017cywane do malowania pas\u00f3w drogowych (ponad 94 tys. ton rocznie). Dodatkowo oznaczonymi \u017ar\u00f3d\u0142ami s\u0105 rybo\u0142\u00f3wstwo i \u015bcieranie si\u0119 klock\u00f3w hamulcowych w r\u00f3\u017cnych pojazdach (szacowana ilo\u015b\u0107 mikroplastiku mi\u0119dzy 500 ton a ponad 17 tys. ton rocznie).<\/p>\n Ju\u017c w 2017 roku IUCN wskazywa\u0142a w raporcie<\/a>, \u017ce procesy odzyskiwania surowc\u00f3w to sito, w kt\u00f3rym tracone s\u0105 cz\u0105stki mikroplastiku (podobnie jak podczas produkcji czy transporu tworzyw sztucznych).\u00a0To oznacza, \u017ce recykling plastiku nie jest odpowiedzi\u0105 na zagro\u017cenie, jakim jest zanieczyszczenie planety mikroplastikiem.<\/strong><\/p>\n Do podobnych wniosk\u00f3w doszli naukowcy ze Szkocji i Kanady<\/a>, kt\u00f3rzy pisz\u0105, \u017ce \u201eObecny proces recyklingu jest potencjalnym \u017ar\u00f3d\u0142em zanieczyszczenia \u015brodowiska tworzywami sztucznymi, czemu ma zapobiega\u0107\u201d.<\/p>\n Je\u015bli kupujesz wod\u0119 w plastikowych butelkach, z du\u017cym prawdopodobie\u0144stwem spo\u017cywasz mikroplastik.<\/strong> Badania przeprowadzone we Francji, kt\u00f3rych wyniki opublikowano w 2022 roku, wykaza\u0142y, \u017ce w siedmiu z dziewi\u0119ciu badanych rodzaj\u00f3w wody butelkowanej znajdowa\u0142y si\u0119 cz\u0105stki mikroplastiku, od 1 do 121 cz\u0105stek mniejszych ni\u017c 5 mm na litr. Naukowcy z Chin zbadali, \u017ce mikroplastik uwalnia si\u0119 przy samym odkr\u0119caniu korka butelki PET.<\/p>\n Je\u015bli pijesz g\u0142\u00f3wnie kran\u00f3wk\u0119, to prawdopodobnie wypijasz mniej mikroplastiku ni\u017c osoby, kt\u00f3re kupuj\u0105 wod\u0119 w plastikowych butelkach.<\/strong><\/p>\n Skontaktowa\u0142am si\u0119 z czterema du\u017cymi zak\u0142adami wodoci\u0105gowymi w Polsce: MPWiK z Warszawy, MPWiK z Wroc\u0142awia oraz z zak\u0142adami wodoci\u0105gowymi z Gda\u0144ska i Krakowa. Temat obecno\u015bci mikroplastiku w wodzie pitnej jest na tyle \u015bwie\u017cy, \u017ce nie ma obecnie \u017cadnych regulacji prawnych dotycz\u0105cych bada\u0144 pod tym k\u0105tem.<\/strong> Zak\u0142ady wodoci\u0105gowe s\u0105 oczywi\u015bcie \u015bwiadome sytuacji i same zainicjowa\u0142y testy na obecno\u015b\u0107 mikroplastiku w wodzie (oraz \u015bciekach, o czym dalej). Trudno\u015bci\u0105, z kt\u00f3r\u0105 musz\u0105 na razie mierzy\u0107 si\u0119 nie tylko stacje uzdatniania wody, ale te\u017c wszystkie podmioty powi\u0105zane z wod\u0105 pitn\u0105, jest brak cho\u0107by prawnej definicji mikroplastiku i odniesienia do jakichkolwiek norm oraz standard\u00f3w bada\u0144 (np. z jakiej g\u0142\u0119boko\u015bci powinna by\u0107 pobrana pr\u00f3bka wody).<\/p>\n Rzecznik Miejskiego Przedsi\u0119biorstwa Wodoci\u0105g\u00f3w i Kanalizacji w m.st. Warszawie SA udzieli\u0142 mi szczeg\u00f3\u0142owych wyja\u015bnie\u0144, za co jestem bardzo wdzi\u0119czna. Do najwa\u017cniejszych informacji, kt\u00f3re pozyska\u0142am, nale\u017c\u0105:<\/p>\n Analizie poddawane s\u0105 wody powierzchniowe stanowi\u0105ce \u017ar\u00f3d\u0142a zaopatrzenia w wod\u0119 pitn\u0105 aglomeracji warszawskiej, tj. Wis\u0142a i Jezioro Zegrzy\u0144skie. Badana pod tym k\u0105tem jest r\u00f3wnie\u017c woda po procesie uzdatniania, kierowana do sieci wodoci\u0105gowej ze Stacji Uzdatniania Wody \u201eFiltry\u201d i Stacji Uzdatniania Wody \u201ePraga\u201d, gdzie \u017ar\u00f3d\u0142em zaopatrzenia jest Wis\u0142a, oraz ze Stacji Strefowej Zak\u0142adu P\u00f3\u0142nocnego, gdzie \u017ar\u00f3d\u0142em jest Jezioro Zegrzy\u0144skie \u2013 m\u00f3wi Marek Sm\u00f3\u0142ka, rzecznik MPWiK w Warszawie.<\/p><\/blockquote>\n A jak wygl\u0105da sytuacja po przefiltrowaniu \u2013 uzdatnieniu \u2013 pobranej wody?<\/strong><\/p>\n Wyniki analiz pr\u00f3bek wody pobranych na wyj\u015bciach z SUW \u201eFiltry\u201d, SUW \u201ePraga\u201d Zak\u0142adu Centralnego i ze Stacji Strefowej Zak\u0142adu P\u00f3\u0142nocnego wskazuj\u0105 na to, \u017ce stosowane tam konwencjonalne procesy uzdatniania, w tym filtracja, s\u0105 w stanie skutecznie oddzieli\u0107 mikroplastiki od wody<\/b> \u2013 m\u00f3wi Marek Sm\u00f3\u0142ka, rzecznik MPWiK w Warszawie. \u2013 W trakcie ca\u0142ej kampanii pomiarowej na SUW \u201eFiltry\u201d i SUW \u201ePraga\u201d tylko raz zaobserwowano podwy\u017cszon\u0105 zawarto\u015b\u0107 jednego z analizowanych polimer\u00f3w: polistyrenu (PS) i polietylenu (PE). W przypadku Zak\u0142adu P\u00f3\u0142nocnego w \u017cadnej z pr\u00f3bek nie wykryto obecno\u015bci mikroplastik\u00f3w (st\u0119\u017cenia poni\u017cej granicy oznaczalno\u015bci).<\/p><\/blockquote>\n Dodatkowe uwagi: PS obecny w uzdatnionej wodzie na stacji \u201eFiltry\u201d nie zosta\u0142 ani razu zidentyfikowany w wodzie surowej pochodz\u0105cej z Wis\u0142y, mog\u0142o doj\u015b\u0107 do zanieczyszczenia krzy\u017cowego pr\u00f3bek podczas ich pobierania lub badania. Polimer ten nie jest najprawdopodobniej stale czy regularnie wyst\u0119puj\u0105cym zanieczyszczeniem w wykorzystywanych \u017ar\u00f3d\u0142ach wody.<\/p>\n Dla mnie najwa\u017cniejsz\u0105 informacj\u0105 jest ta:<\/strong><\/p>\n \u017caden z najcz\u0119\u015bciej wykrywanych w wodzie surowej polimer\u00f3w, tj. PET i PP, nie zosta\u0142 wykryty w pr\u00f3bkach wody pobranych na wyj\u015bciach z SUW, tj. w wodzie kierowanej do sieci wodoci\u0105gowej.<\/p><\/blockquote>\n Je\u015bli chodzi o Wroc\u0142aw, tamtejsze MPWiK nie bada\u0142o (a przynajmniej nie oficjalnie) wody uzdatnianej i udost\u0119pnianej wroc\u0142awianom. Dosta\u0142am jedynie informacj\u0119 na temat odpad\u00f3w \u015bciekowych (patrz akapit Plastikowe \u015bcieki<\/strong>).<\/p>\n Je\u015bli chodzi o Krak\u00f3w<\/strong>, na razie nie mam \u017cadnej informacji zwrotnej. W wypadku Gda\u0144ska<\/strong> otrzyma\u0142am wskaz\u00f3wki od przedstawicielki Gda\u0144skiej Infrastruktury Wodoci\u0105gowo-Kanalizacyjnej, jak znale\u017a\u0107 sporo informacji o mikroplastiku w gda\u0144skiej wodzie.\u00a0W latach 2019\u201321 Gda\u0144ska Infrastruktura Wodoci\u0105gowo-Kanalizacyjna Sp. z o.o. (\u015bcieki) i Gda\u0144skie Wody Sp. z o.o (wody opadowe) bra\u0142y udzia\u0142 w mi\u0119dzynarodowym projekcie FanpLESStic-sea<\/a>. Informacje gromadzono pod k\u0105tem troch\u0119 innych bada\u0144, dlatego pisz\u0119 o nich w akapicie Ba\u0142tyk w mikroplastik bogaty<\/strong>.<\/p>\n Nie wszyscy maj\u0105 tak dobrze, \u017ce s\u0105 pod\u0142\u0105czeni do sieci wodoci\u0105gowej i nowoczesnej stacji uzdatniania wody. Mo\u017cna oczywi\u015bcie filtrowa\u0107 wod\u0119 w domu. Czy jednak najbardziej popularne filtry, opr\u00f3cz zanieczyszcze\u0144, do wy\u0142apywania kt\u00f3rych zosta\u0142y zaprojektowane, zatrzymaj\u0105 mikroplastik? Zapyta\u0142am o to trzech producent\u00f3w filtr\u00f3w do wody: Brita, Dafi i Aquaphor.\u00a0<\/strong>Pe\u0142n\u0105 i satysfakcjonuj\u0105c\u0105 odpowied\u017a otrzyma\u0142am od Brity, dzi\u0119ki czemu mog\u0119 przytoczy\u0107 wa\u017cne informacje o tym, jak skuteczne s\u0105 filtry do wody i dlaczego ich skuteczno\u015b\u0107 mo\u017ce by\u0107 r\u00f3\u017cna.<\/p>\n Pierwsze i w sumie najwa\u017cniejsze, co zesp\u00f3\u0142 Brity zaznacza, to:<\/p>\n Poniewa\u017c nie zosta\u0142y jeszcze opracowane \u017cadne standardy testowania filtr\u00f3w wody w zakresie redukcji mikroplastik\u00f3w, BRITA nie mog\u0142a przetestowa\u0107 swoich produkt\u00f3w zgodnie z mi\u0119dzynarodowymi standardami.<\/p><\/blockquote>\n Znowu odbijamy si\u0119 od \u015bciany braku regulacji, bo cho\u0107 temat jest stary (przypominam, min\u0119\u0142o p\u00f3\u0142 wieku od zauwa\u017cenia mikroplastiku dryfuj\u0105cego w oceanie), to ustawodawcy jeszcze nie wymy\u015blili, jak w\u0142a\u015bciwie chc\u0105 nazwa\u0107 problem.<\/p>\n Na szcz\u0119\u015bcie niemiecka Brita wzi\u0119\u0142a sprawy w swoje r\u0119ce i wykona\u0142a testy wed\u0142ug swoich wytycznych. Dzi\u0119ki temu wiadomo, \u017ce filtry zatrzymuj\u0105 drobne zanieczyszczenia znajduj\u0105ce si\u0119 w wodzie kranowej (uwaga, podkre\u015blone zosta\u0142o, \u017ce wyniki bada\u0144 dotycz\u0105 tylko wody kranowej, czyli takiej, kt\u00f3ra jest uzdatniona do picia).<\/p>\n Skuteczno\u015b\u0107 filtr\u00f3w Brita:<\/strong><\/p>\n Dla por\u00f3wnania: od 700 do 500 000 nanometr\u00f3w (0,7\u2013500 mikrometr\u00f3w) \u2013 tak\u0105 wielko\u015b\u0107 mia\u0142y nanocz\u0105steczki plastiku wykryte w ludzkiej krwi<\/strong>, natomiast nie wiadomo, czy dosta\u0142y si\u0119 one do organizmu drog\u0105 oddechow\u0105, czy pokarmow\u0105.<\/p>\n Po wymianie wiadomo\u015bci z przedstawicielami Dafi i Aquaphor (nie dosta\u0142am konkretnych informacji na temat skuteczno\u015bci filtr\u00f3w) uzna\u0142am, \u017ce wyczerpuj\u0105ca odpowied\u017a Brity wystarczy mi na potrzeby tego tekstu. Je\u015bli jednak dane od tych dw\u00f3ch firm zostan\u0105 mi przes\u0142ane, na pewno umieszcz\u0119 je w artykule.<\/em><\/p>\n Jako u\u017cytkowniczka saturatora SodaStream (uwielbiam wod\u0119 gazowan\u0105, nie musz\u0119 jej kupowa\u0107 \u2013 dodaj\u0119 gaz do kran\u00f3wki) by\u0142am ciekawa, czy podczas u\u017cytkowania urz\u0105dzenia w mojej wodzie nie pojawia si\u0119 mikroplastik. (Tak, wci\u0105\u017c mam przed oczami liczby nanoplastiku uwalnianego podczas odkr\u0119cania butelki czy otwierania opakowania z czekolad\u0105).\u00a0Butelki SodaStream s\u0105 wykonane z tritanu \u2013 wi\u0119c nie uwalniaj\u0105 mikroplastiku.<\/strong> Niemniej jednak warto by podj\u0105\u0107 temat, czy tritan jest tak bezpiecznym tworzywem, jak si\u0119 go przedstawia (badania<\/a>), to temat na osobny artyku\u0142.<\/p>\n W badaniach opublikowanych w 2022 roku<\/a> pierwszy raz opisano obecno\u015b\u0107 mikroplastiku w ludzkiej krwi<\/strong>, \u015brednio 1,6 \u00b5g\/ml. W najwi\u0119kszej ilo\u015bci wykryto politereftalan etylenu (PET), polietylen (PE) i polimery styrenu oraz poli(metakrylan metylu). Czyli mikroplastik pochodz\u0105cy m.in. z plastikowych butelek, opakowa\u0144 i toreb foliowych.\u00a0Na 22 osoby 17 mia\u0142o oznaczaln\u0105 ilo\u015b\u0107 plastiku we krwi, a szukano cz\u0105steczek o wielko\u015bci od 700 do 500000 nanometr\u00f3w.<\/strong><\/p>\n W swoim raporcie World Health Organisation<\/a> przyznaje, \u017ce obecno\u015b\u0107 mikroplastiku zosta\u0142a potwierdzona w powietrzu, \u017cywno\u015bci, wodzie s\u0142odkiej i morskiej, wodzie butelkowanej i z kranu, a tak\u017ce w \u015bciekach. Celem WHO by\u0142o wydanie stanowiska na temat zagro\u017cenia, kt\u00f3re jest zwi\u0105zane z spo\u017cywaniem oraz wdychaniem cz\u0105steczek plastiku przez ludzi. Stanowisko by\u0142o w\u0142a\u015bciwie przyznaniem si\u0119 do niewiedzy, bo wci\u0105\u017c trwaj\u0105 badania nad skutkami obecno\u015bci mikroplastiku w naszych organizmach, jednak komunikat by\u0142 do\u015b\u0107 uspokajaj\u0105cy: raczej za ma\u0142o tego mikroplastiku w wodzie pitnej, \u017ceby mia\u0142 nam zaszkodzi\u0107.<\/strong><\/p>\n Wed\u0142ug bada\u0144 z 2021 roku<\/a>\u00a0najwi\u0119cej mikroplastiku przedostaje si\u0119 ze \u015brodowiska do ludzkiego organizmu drog\u0105 oddechow\u0105, a w drugiej kolejno\u015bci \u2013 z po\u017cywieniem.<\/p>\n Polskie naukowczynie z Gda\u0144skiego Uniwersytetu Medycznego dr hab. Ma\u0142gorzata Grembecka, kierowniczka Katedry i Zak\u0142adu Bromatologii, oraz dr Kornelia Kadac-Czapska<\/strong> wskazuj\u0105 jednak na to, \u017ce najwi\u0119cej mikroplastiku dostaje si\u0119 do naszych organizm\u00f3w drog\u0105 pokarmow\u0105 (wywiad<\/a>) i \u017ce cz\u0105steczki plastiku znaleziono nawet w jajku. Niestety badania nad obecno\u015bci\u0105 mikroplastiku w \u017cywno\u015bci s\u0105 na razie drogie, wi\u0119c nie s\u0105 zbyt powszechne. Zajmuj\u0105 si\u0119 nimi w\u0142a\u015bciwie tylko akademickie laboratoria badawcze. Na tym wi\u0119c musimy na razie bazowa\u0107.<\/p>\n W tym tek\u015bcie skupiam si\u0119 przede wszystkim na \u017ar\u00f3d\u0142ach mikroplastiku oraz na dost\u0119pnych sposobach, kt\u00f3re mog\u0105 ograniczy\u0107 zanieczyszczanie nim \u015brodowiska.\u00a0Niemniej jednak musz\u0119 zaznaczy\u0107, \u017ce odk\u0105d trwaj\u0105 badania nad skutkiem obecno\u015bci mikroplastiku w naszym po\u017cywieniu i powietrzu, kt\u00f3re wdychamy, wst\u0119pne wyniki bada\u0144 s\u0105 niepokoj\u0105ce.<\/p>\n Opr\u00f3cz tego, \u017ce sam mikroplastik jako zanieczyszczenie mo\u017ce stanowi\u0107 niebezpiecze\u0144stwo dla naszych organizm\u00f3w, gro\u017ane wydaj\u0105 si\u0119 skutki przenikania razem z nim obecnych w plastiku dodatk\u00f3w takich jak ftalany czy BPA. S\u0105 to substancje o udowodnionym szkodliwym dzia\u0142aniu, np. podszywaniu si\u0119 pod estrogeny.<\/strong><\/p>\n To, co szczeg\u00f3lnie zwraca moj\u0105 uwag\u0119, to fakt, \u017ce cz\u0105steczki plastiku nie tylko s\u0105 znajdowane w ludzkim przewodzie pokarmowym (w ko\u0144cu wiadomo, \u017ce pijemy wod\u0119 z mikroplastikiem), ale \u017ce kr\u0105\u017cy on w naszej krwi i odk\u0142ada si\u0119 w narz\u0105dach.\u00a0Naukowcy, kt\u00f3rzy zajmowali si\u0119 badaniem obecno\u015bci plastiku w ludzkiej krwi, przytaczaj\u0105 przyk\u0142ady innych bada\u0144, w kt\u00f3rych wykazano przepuszczalno\u015b\u0107 ludzkiego \u0142o\u017cyska je\u015bli chodzi o cz\u0105steczki polistyrenu o \u015brednicy 50, 80 i 240 nanometr\u00f3w.<\/p>\n Nie wiadomo, jaki jest \u015bredni czas obecno\u015bci cz\u0105steczek mikro- i nanoplastiku we krwi i co si\u0119 dzieje z plastikiem, kt\u00f3ry ju\u017c dosta\u0142 si\u0119 do krwiobiegu. Ile z niego jest wydalane, a ile kumuluje si\u0119 w narz\u0105dach (jakich?).<\/p>\n Badania z 2021 roku<\/a>\u00a0wskaza\u0142y szkodliwe dzia\u0142anie mikroplastiku na ludzkie kom\u00f3rki. Skupiono si\u0119 na trzech \u017ar\u00f3d\u0142ach mikroplastiku: wodzie pitnej, soli morskiej oraz owocach morza. Naukowcy wykazali, \u017ce zanieczyszczona \u017cywno\u015b\u0107 nara\u017ca ludzi na kontakt ze znaczn\u0105 ilo\u015bci\u0105 mikroplastiku, a to mo\u017ce skutkowa\u0107 reakcjami immunologicznymi (w tym alergicznymi), stresem oksydacyjnym czy uszkadzaniem i u\u015bmiercaniem kom\u00f3rek ludzkiego organizmu.<\/p>\n Co wa\u017cne, te badania wskaza\u0142y, \u017ce kszta\u0142t cz\u0105steczek plastiku ma bardzo du\u017ce znaczenie, bardziej niebezpieczne b\u0119d\u0105 mniej regularne cz\u0105steczki w por\u00f3wnaniu do tych o kulistym kszta\u0142cie.<\/strong><\/p>\n Naukowcy ca\u0142y czas prowadz\u0105 badania nad tym, jak du\u017cym zagro\u017ceniem jest mikroplastik przedostaj\u0105cy si\u0119 do naszych organizm\u00f3w \u2013 bo \u017ce jeste\u015bmy pe\u0142ni plastiku, mo\u017cna stwierdzi\u0107 z ca\u0142\u0105 pewno\u015bci\u0105. Wci\u0105\u017c nie wiemy (albo wiemy bardzo ma\u0142o), czy ca\u0142y spo\u017cywany lub wdychany mikroplastik jest wydalany przez nasze organizmy, a je\u015bli tak, po jakim czasie.<\/p>\n Do g\u0142\u00f3wnych \u017ar\u00f3de\u0142 zanieczyszcze\u0144 mikroplastikiem og\u00f3lno\u015bwiatowych w\u00f3d nale\u017c\u0105 mikrow\u0142\u00f3kna pochodz\u0105ce z noszonych przez ubra\u0144.<\/strong> Ubra\u0144 wykonanych z materia\u0142\u00f3w syntetycznych, takich jak poliester. I cho\u0107 polskie badania wskazuj\u0105 na to, \u017ce problemem bezpo\u015brednio nas jest zanieczyszczenie w\u00f3d pitnych raczej mikroplastikiem pochodz\u0105cym z opakowa\u0144 (PET, PE, PS), to pami\u0119tajmy, \u017ce wszystkie \u015bcieki oraz zanieczyszczenia sp\u0142ukane z r\u00f3\u017cnych powierzchni ostatecznie l\u0105duj\u0105 w Ba\u0142tyku.<\/p>\n Badania (2022 r.) nad naszym polskim morzem m\u00f3wi\u0105 jasno<\/a>: mikroplastik jest problemem: w wodzie znajduje si\u0119 0,07\u20133300 cz\u0105stek mikroplastiku\/m3<\/sup>, natomiast w osadach 0\u201310179 cz\u0105stek mikroplastiku\/kg. Pochyli\u0142y si\u0119 nad tym badaczki z Politechniki Bydgoskiej: mgr in\u017c. Izabela Narloch, dr in\u017c. Alicja Gackowska i dr in\u017c. Gra\u017cyna Wejnerowska<\/strong>. Wskazuj\u0105 na to, \u017ce morze jest ostatecznym przystankiem dla wi\u0119kszo\u015bci mikroplastiku, kt\u00f3ry trafia tam za po\u015brednictwem rzek czy wiatru, a tak\u017ce za po\u015brednictwem jednostek p\u0142ywaj\u0105cych, w tym kutr\u00f3w rybackich (tu dodatkowo pami\u0119tajmy o sieciach do po\u0142owu ryb). W dodatku Ba\u0142tyk jest morzem o silnie zindustrializowanym nabrze\u017cu, przez co jest zanieczyszczany mikroplastikiem uwalnianym przez przemys\u0142. Wed\u0142ug badaczek najcz\u0119\u015bciej wyst\u0119puj\u0105cym rodzajem mikroplastiku w wodach Morza Ba\u0142tyckiego jest polipropylen i polietylen<\/strong>, czyli ten pochodz\u0105cy z odpad\u00f3w pochodz\u0105cych z plastikowych opakowa\u0144. (Co wi\u0119c dzieje si\u0119 z mikroplastikiem uwalnianym podczas prania z naszych ubra\u0144 syntetycznych? O tym ni\u017cej).<\/p>\n Niestety nie mia\u0142am dost\u0119pu do ca\u0142ego artyku\u0142u, ale znalaz\u0142am informacje zgromadzone w ramach mi\u0119dzynarodowego projektu FanpLESStic-sea<\/strong>, prowadzonego przez pa\u0144stwa nadba\u0142tyckie.\u00a0Dzi\u0119ki badaniom naukowym przeprowadzonym w\u00a0ostatnich latach uda\u0142o si\u0119 ustali\u0107, \u017ce ze wzgl\u0119du na du\u017ce ilo\u015bci mikroplastiku w\u00a0\u015bciekach, oczyszczalnie ponownie uwalniaj\u0105 go do \u015brodowiska morskiego po procesie oczyszczania, pomimo stosowania zaawansowanych i\u00a0wydajnych technologii oczyszczania \u015bciek\u00f3w \u2013 znajdziemy w nale\u017c\u0105cym do projektu \u201ePrzegl\u0105dzie strategii i bada\u0144 dotycz\u0105cych mikroplastiku\u201d<\/a> z 2019 roku.<\/p>\n A tak\u017ce informacj\u0119:<\/p>\n Obecno\u015b\u0107 mikroplastiku w\u00a0pyle drogowym oraz wodach opadowych to stosunkowo niedawne odkrycie naukowc\u00f3w, jednak jest ju\u017c przedmiotem wielu trwaj\u0105cych bada\u0144.<\/p><\/blockquote>\n W dokumencie zauwa\u017ca si\u0119 ciekaw\u0105 rzecz: nie znamy dok\u0142adnych dr\u00f3g migracji mikroplastiku do morza.<\/p>\n Jak wykaza\u0142y badania przeprowadzone dotychczas w r\u00f3\u017cnych cz\u0119\u015bciach Morza Ba\u0142tyckiego, obecno\u015b\u0107 mikroplastiku w tym akwenie jest niepodwa\u017calna. Dokonano r\u00f3wnie\u017c identyfikacji cz\u0119\u015bci jego \u017ar\u00f3de\u0142. W dalszym ci\u0105gu nie ma niestety pe\u0142nej wiedzy, jakimi \u015bcie\u017ckami mikroplastik dostaje si\u0119 do Morza Ba\u0142tyckiego.<\/p><\/blockquote>\n W tym mi\u0119dzynarodowym badaniu FanpLESStic-sea pobierano pr\u00f3bki z r\u00f3\u017cnych miejsc: \u015bciek\u00f3w, w\u00f3d opadowych, powierzchniowych, \u015bniegu i osad\u00f3w dennych. Wsz\u0119dzie znajdowa\u0142y si\u0119 cz\u0105steczki mikroplastiku! Obok polipropylenu i poliestru zauwa\u017cono du\u017ce st\u0119\u017cenie octanu celulozy, wykorzystywanego do produkcji filtr\u00f3w papierosowych. Ta substancja pojawia\u0142a si\u0119 przede wszystkim w wodach powierzchniowych.\u00a0Tu przeczytasz podsumowanie projektu.<\/a><\/p>\n To, co dotyczy nas, konsumentek i konsument\u00f3w, to informacja, \u017ce cho\u0107 mikrow\u0142\u00f3kna pochodz\u0105ce z prania nie maj\u0105 najwi\u0119kszego udzia\u0142u w zanieczyszczaniu Ba\u0142tyku, to jest to najwa\u017cniejszy rodzaj mikroplastiku pojawiaj\u0105cy si\u0119 w \u015bciekach.<\/strong> Co oznacza dwie rzeczy: bardzo du\u017co zale\u017cy od jako\u015bci oczyszczalni \u015bciek\u00f3w, do kt\u00f3rej trafia woda z naszych pralek, oraz mo\u017cemy ogranicza\u0107 pojawianie si\u0119 mikrow\u0142\u00f3kien w \u015bciekach przez zmian\u0119 swoich nawyk\u00f3w.<\/p>\n Oczywi\u015bcie to tak\u017ce bardzo wa\u017cna informacja dla producent\u00f3w pralek i pralko-suszarek oraz producent\u00f3w syntetycznych ubra\u0144. Wy\u0142apywanie mikroplastiku z prania jeszcze zanim trafi do \u015bciek\u00f3w jest przynajmniej cz\u0119\u015bciowo mo\u017cliwe, natomiast co z samymi materia\u0142ami np. poliestrowymi \u2013 czy jest szansa, \u017ce zmieni si\u0119 spos\u00f3b produkcji polar\u00f3w, \u017ceby przesta\u0142y gubi\u0107 mikrow\u0142\u00f3kna w praniu?<\/p>\n Szwecja jest jedynym krajem nadba\u0142tyckim, kt\u00f3ra zabroni\u0142a stosowania mikroplastiku w produktach kosmetycznych. W Unii Europejskiej powsta\u0142 ju\u017c projekt takiego zakazu, ale dopuszcza on sporo wyj\u0105tk\u00f3w.\r\n <\/div>\r\n <\/div><\/p>\n W dokumencie podsumowuj\u0105cym FanpLESStic-sea pojawia si\u0119 tak\u017ce informacja, \u017ce nowoczesne oczyszczalnie \u015bciek\u00f3w mog\u0105 poradzi\u0107 sobie z 95%\u2013 99% mikrow\u0142\u00f3kien i cz\u0105steczek plastiku znajduj\u0105cych si\u0119 w \u015bciekach, jednak nie oznacza to, \u017ce mikroplastik jest eliminowany ze \u015brodowiska (np. dlatego, \u017ce osady z oczyszczalni s\u0105 wykorzystywane jako nawozy rolnicze).<\/p>\n Badania surowych \u015bciek\u00f3w w Gda\u0144sku<\/strong> w ramach FanpLESStic-sea wykaza\u0142y, \u017ce w por\u00f3wnaniu do innych miejsc pobierania pr\u00f3bek wi\u0119ksze zanieczyszczenie mikroplastikiem wyst\u0119powa\u0142o tylko w wodach opadowych na autostradzie. W sk\u0142adzie \u015bciek\u00f3w surowych zauwa\u017cono znaczn\u0105 obecno\u015b\u0107 w\u0142\u00f3kien plastiku (przy proporcjonalniej mniejszym udziale cz\u0105stek)<\/strong> \u2013 co oznacza, \u017ce pochodzi\u0142y one z pranej odzie\u017cy, tym bardziej, \u017ce g\u0142\u00f3wnym rodzajem mikroplastiku by\u0142 poliester,<\/strong> zauwa\u017calna by\u0142a tak\u017ce obecno\u015b\u0107 poliuretanu<\/strong> (z kt\u00f3rego wyrabiane s\u0105 takie tworzywa syntetyczne, jak spandex, lycra czy elastan, robi si\u0119 z niego nie tylko odzie\u017c, ale te\u017c np. g\u0105bki do mycia naczy\u0144).<\/p>\n Gda\u0144skie badania \u015bciek\u00f3w surowych oraz oczyszczonych pokaza\u0142y, \u017ce skuteczno\u015b\u0107 w wy\u0142apywaniu mikroplastiku w oczyszczalniach jest bardzo wysoka<\/strong> (prawie 100-krotne zmniejszenie ilo\u015bci tego zanieczyszczenia). W Gda\u0144sku osad pozyskany podczas oczyszczania \u015bciek\u00f3w nie trafia jako naw\u00f3z na pola, ale jest spalany, wi\u0119c \u2013 o ile przesy\u0142anie osadu do spalarni jest procesem szczelnym \u2013 mikroplastik nie trafia znowu do \u015brodowiska. Warto te\u017c pami\u0119ta\u0107, \u017ce du\u017ce i nowoczesne oczyszczalnie \u015bciek\u00f3w radz\u0105 sobie znacznie skuteczniej z mikroplastikiem, wi\u0119c dopiero zmuszenie przepisami do monitorowania obecno\u015bci mikroplastiku w \u015bciekach oczyszczonych w ca\u0142ej Polsce da nam prawdziwy obraz problemu.<\/p>\n Z informacji pozyskanych z MPWiK we Wroc\u0142awiu<\/strong> (jak pisa\u0142am wy\u017cej, nie prowadz\u0105 oficjalnych bada\u0144 wody uzdatnianej do picia) wiem jedynie, \u017ce:<\/p>\n w ramach projekt\u00f3w badawczo-rozwojowych realizowanych przez Centrum Nowych Technologii w MPWiK Wroc\u0142aw zrobili\u015bmy pomiar ilo\u015bciowy oznaczenia zawarto\u015bci 8 polimer\u00f3w w \u015bciekach oczyszczonych. Badanie wykaza\u0142o, \u017ce zawarto\u015b\u0107 mikroplastik\u00f3w by\u0142a poni\u017cej progu oznaczalno\u015bci.<\/p><\/blockquote>\n Jak si\u0119 dowiedzia\u0142am, badanie zosta\u0142o wykonane metod\u0105 w\u0142asn\u0105 firmy Eurofins (technika GC-MS po pirolizie). W 2021 roku badano jedn\u0105 pr\u00f3bk\u0119 \u015bciek\u00f3w oczyszczonych i pr\u00f3bk\u0119 koncentratu po nanofiltracji.<\/p>\n MWPiK z Warszawy<\/strong> bada \u015bcieki i bardzo si\u0119 ciesz\u0119, \u017ce mog\u0119 podzieli\u0107 si\u0119 informacjami na temat wynik\u00f3w. Jak si\u0119 dowiedzia\u0142am, \u015bcieki by\u0142y pobierane w oczyszczalni \u015bciek\u00f3w Czajka<\/a>, po usuni\u0119ciu materii organicznej by\u0142y przes\u0105czane przez s\u0105czek i pozosta\u0142o\u015bci badano pod mikroskopem. Specjalna przystawka umo\u017cliwia\u0142a identyfikacj\u0119 rodzaju plastiku.<\/p>\n Od 80% do nawet 99% mikroplastiku docieraj\u0105cego do oczyszczalni jest usuwana w procesie oczyszczania \u015bciek\u00f3w \u2013 m\u00f3wi Marek Sm\u00f3\u0142ka, rzecznik MPWiK w Warszawie. \u2013 W zale\u017cno\u015bci od ilo\u015bci cz\u0105steczek w \u015bcieku surowym, w \u015bcieku oczyszczonym mo\u017ce znajdowa\u0107 si\u0119 od kilkudziesi\u0119ciu do kilkuset cz\u0105steczek mikroplastiku na m\u00b3.<\/p><\/blockquote>\n Na to, jaka jest skuteczno\u015b\u0107 oczyszczalni, wp\u0142ywaj\u0105 opady atmosferyczne, poniewa\u017c razem z deszczem czy rozpuszczonym \u015bniegiem kanalizacj\u0105 docieraj\u0105 cz\u0105stki plastiku zgarni\u0119te z dr\u00f3g.<\/p>\n Wi\u0119kszo\u015b\u0107 mikroplastiku jest zatrzymywana w osadach \u015bciekowych, kt\u00f3re trafiaj\u0105 nast\u0119pnie do termicznej utylizacji w Stacji Termicznej Utylizacji Osad\u00f3w \u015aciekowych na terenie Zak\u0142adu \u201eCzajka\u201d.<\/p><\/blockquote>\n Dzi\u0119ki temu mikroplastik nie trafia ponownie do \u015brodowiska (tak samo post\u0119puje oczyszczalnia w Gda\u0144sku).<\/p>\n Mikroplastik trafiaj\u0105cy do warszawskiej oczyszczalni \u015bciek\u00f3w to przede wszystkim polietylen (PE) i poli(tereftalan etylenu) (PET).<\/strong> Poniewa\u017c – przypominam – nie ma ustalonej metodologii badawczej, wyniki z r\u00f3\u017cnych oczyszczalni mog\u0105 si\u0119 znacznie r\u00f3\u017cni\u0107. Dop\u00f3ki nie zostanie ustalony konkretny spos\u00f3b pobierania pr\u00f3bek, ich analizy i pomiar\u00f3w (np. niekt\u00f3re technologie uniemo\u017cliwiaj\u0105 wypatrzenie przez sprz\u0119t mikroplastiku w kolorze czarnym), mo\u017cemy opiera\u0107 si\u0119 na tym, co wypracuj\u0105 poszczeg\u00f3lne laboratoria.<\/p>\n <\/p>\n W wyniku \u015bwiadomej decyzji zosta\u0142am niedawno posiadaczk\u0105 suszarki b\u0119bnowej (o tym, dlaczego, chc\u0119 napisa\u0107 w osobnym tek\u015bcie po\u015bwi\u0119conym urz\u0105dzaniu mieszkania w 50-letnim bloku). Nigdy wcze\u015bniej nie u\u017cywa\u0142am suszarki, wi\u0119c zaskoczy\u0142o mnie, jak du\u017co k\u0142aczk\u00f3w gromadzi si\u0119 w filtrze po suszeniu ubra\u0144. To oczywi\u015bcie s\u0105 r\u00f3\u017cne materia\u0142y, zar\u00f3wno bawe\u0142na, jak i w\u0142\u00f3kna plastikowe.<\/p>\n I w\u0142a\u015bnie to zjawisko spowodowa\u0142o, \u017ce skontaktowa\u0142am si\u0119 z producentami sprz\u0119tu AGD: Beko, Electrolux, Candy<\/strong>. Candy nie odpisa\u0142o mi nic, natomiast wymieni\u0142am uwagi z pozosta\u0142ymi producentami.<\/p>\n Pyta\u0142am o filtry mikroplastiku w pralkach. Odpowied\u017a Beko:<\/strong><\/p>\n Tak wi\u0119c obecnie, je\u015bli chcemy ograniczy\u0107 ilo\u015b\u0107 mikroplastiku powstaj\u0105cego podczas prania, mo\u017cemy zamontowa\u0107 sobie filtr (je\u015bli akurat nasza pralka jest odpowiedniej firmy), albo zrezygnowa\u0107 z odzie\u017cy syntetycznej.<\/p>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n \u0141atwo powiedzie\u0107. Jako osoba uprawiaj\u0105ca sport mam ca\u0142\u0105 kolekcj\u0119 ubra\u0144 z poliamidu, poliestru czy elastanu. I oczywi\u015bcie pior\u0119 je w pralce. Ubrania syntetyczne gorszej jako\u015bci gubi\u0105 te\u017c w\u0142\u00f3kna mikroplastiku podczas noszenia. Badania FanpLESStic-sea wskazuj\u0105, \u017ce bardzo problematyczny jest poliester, wi\u0119c przejrza\u0142am szybko swoj\u0105 sportow\u0105 garderob\u0119.<\/p>\n Wszystkie moje sportowe ubrania s\u0105 wykonane z tworzyw syntetycznych. Niekt\u00f3re w cz\u0119\u015bci pochodz\u0105 z recyklingu, ale mniejsza z tym. Je\u015bli pior\u0119 ubranie na rower czy do biegania, spuszczam do \u015bciek\u00f3w poliester czy elastan.<\/strong> Ca\u0142a nadzieja w oczyszczalni \u015bciek\u00f3w.<\/p>\n Mikroplastik uwalnia si\u0119 r\u00f3wnie\u017c z podeszew naszych but\u00f3w, z plecak\u00f3w, mniejszych i wi\u0119kszych przedmiot\u00f3w – tak\u017ce z opon rower\u00f3w. Nie ma obecnie pomys\u0142u, jak zatrzyma\u0107 t\u0119 ekspansj\u0119, \u017ceby\u015bmy jako ludzko\u015b\u0107 przestali za\u015bmieca\u0107 \u015bwiat. Nie ma te\u017c pomys\u0142u, jak chroni\u0107 \u017cywe organizmy przed mikroplastikiem ju\u017c obecnym w \u015brodowisku.<\/strong> Nie wiemy nawet do ko\u0144ca, czy tworzywa sztuczne rzeczywi\u015bcie rozk\u0142adaj\u0105 si\u0119 w ci\u0105gu 500 lat, bo najstarsze maj\u0105 troch\u0119 ponad wiek – wi\u0119c kto wie, jak d\u0142ugo mikroplastik z lat 70. ubieg\u0142ego wieku b\u0119dzie dryfowa\u0142 po Oceanie Atlantyckim?<\/p>\n Wiadomo, \u017ce oddychamy i od\u017cywiamy si\u0119 plastikiem i \u017ce nasze organizmy mog\u0105 zareagowa\u0107 na to chorob\u0105. To, co warto robi\u0107, to dba\u0107 o swoj\u0105 odporno\u015b\u0107 i kondycj\u0119, tylko tak mo\u017cna dzi\u015b chroni\u0107 si\u0119 przed zanieczyszczeniami \u015brodowiskowymi.<\/p>\n No i mo\u017cemy czeka\u0107.<\/strong><\/p>\n Na razie czekamy na standardowe filtry w pralkach, na Dyrektyw\u0119 Wodn\u0105, ustawodawstwo reguluj\u0105ce obecno\u015b\u0107 mikroplastiku w produktach oraz przepisy okre\u015blaj\u0105ce spos\u00f3b badania obecno\u015bci mikroplastiku w \u015brodowisku.<\/p>\n Dzi\u0119kuj\u0119, \u017ce przeczyta\u0142a\u015b_e\u015b tekst do ko\u0144ca. Je\u015bli uwa\u017casz, \u017ce jest dla Ciebie wa\u017cny, skomentuj go i udost\u0119pnij. Je\u015bli widzisz b\u0142\u0105d, napisz do mnie.<\/em><\/p>\n Mikroplastik jest zjawiskiem znanym do lat 70. XX wieku. Nie ma \u017cadnego usprawiedliwienia dla ludzi, \u017ce dopiero po 50 latach od momentu zauwa\u017cenia problemu zacz\u0119to…<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":13367,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_jetpack_memberships_contains_paid_content":false,"footnotes":""},"categories":[313],"tags":[988,1495,161,564,563,146],"class_list":["post-13354","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-ekodylematy","tag-baltyk","tag-mikroplastik","tag-plastik","tag-poliamid","tag-poliester","tag-woda"],"yoast_head":"\nMikroplastik<\/h2>\n
Jak powstaje mikroplastik?<\/h3>\n
![\"Fragment](\"https:\/\/baranowscy.eu\/wordpress\/wp-content\/uploads\/2023\/08\/mikroplastik_eunomia_raport.png\")
<\/a>Recykling? Nie, dzi\u0119kuj\u0119<\/h3>\n
Woda w kranie<\/h2>\n
Warszawska kran\u00f3wka wolna od plastiku<\/h3>\n
\n
\n
Inne polskie miasta<\/h3>\n
![\"Prezentacja](\"https:\/\/baranowscy.eu\/wordpress\/wp-content\/uploads\/2020\/06\/hydropolis.jpg\")
<\/a>Filtrowanie wody w domu<\/h3>\n
\n
SodaStream i mikroplastik<\/h3>\n
Jeste\u015b z plastiku<\/h2>\n
WHO uspokaja\u0142a (w 2019 roku)<\/h3>\n
Nie by\u0142abym wi\u0119c taka spokojna<\/h3>\n
![\"Ba\u0142tyk](\"https:\/\/baranowscy.eu\/wordpress\/wp-content\/uploads\/2019\/05\/baltyk_smieci_1.jpg\")
<\/a>Ba\u0142tyk w mikroplastik bogaty<\/h2>\n
Plastikowe \u015bcieki<\/h2>\n
Oczyszczalnie \u015bciek\u00f3w daj\u0105 rad\u0119<\/h3>\n
![\"Oczyszczalnia](\"https:\/\/baranowscy.eu\/wordpress\/wp-content\/uploads\/2015\/04\/czajka_22.jpg\")
<\/a>Filtr mikroplastiku do pralek<\/h3>\n
\n
![\"Screen](\"https:\/\/baranowscy.eu\/wordpress\/wp-content\/uploads\/2023\/08\/filtr_mikroplastik_electrolux.jpg\")
<\/a>\n
Unikaj odzie\u017cy syntetycznej\u2026?<\/b><\/h3>\n
![\"Metka](\"https:\/\/baranowscy.eu\/wordpress\/wp-content\/uploads\/2023\/08\/mikroplastik_poliester_jackwolfskin.jpg\")
<\/a>Jest niedobrze<\/h2>\n
\u0179r\u00f3d\u0142a<\/h3>\n
\n