{"id":12689,"date":"2022-08-23T22:44:20","date_gmt":"2022-08-23T20:44:20","guid":{"rendered":"https:\/\/baranowscy.eu\/wordpress\/?p=12689"},"modified":"2023-04-28T19:31:19","modified_gmt":"2023-04-28T17:31:19","slug":"lisy-historia-milosci-i-odrazy","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/baranowscy.eu\/wordpress\/lisy-historia-milosci-i-odrazy\/","title":{"rendered":"\u201eLisy. Historia mi\u0142o\u015bci i odrazy\u201d"},"content":{"rendered":"

Z czym kojarz\u0105 Wam si\u0119 lisy?\u00a0Mam dla Was propozycj\u0119 kr\u00f3tkiej zabawy. We\u017acie kartk\u0119 i o\u0142\u00f3wek i wypiszcie 10 skojarze\u0144 z tym zwierz\u0119ciem (mog\u0105 by\u0107 te\u017c nazwy film\u00f3w czy ksi\u0105\u017cek). Ile z tych skojarze\u0144 by\u0142o neutralnych, ile negatywnych, a ile pozytywnych?<\/strong><\/p>\n

W r\u00f3\u017cnych j\u0119zykach mo\u017cemy spotka\u0107 powiedzenia czy por\u00f3wnania do\u015b\u0107 krzywdz\u0105ce dla lis\u00f3w. Nieszczery cz\u0142owiek to farbowany lis, a kto\u015b przebieg\u0142y b\u0119dzie chytry jak lis. (Inaczej lisy postrzegane s\u0105 na Wschodzie, azjatyckie kultury widz\u0105 w lisach istoty magiczne). W Biblii lis pojawia si\u0119 jako symbol grzechu i fa\u0142szu. Od tysi\u0119cy lat ten pi\u0119kny psowaty nie mia\u0142 dobrej prasy.<\/p>\n

W naszej kulturze lis to zwierz\u0119 ciesz\u0105ce si\u0119 z\u0142\u0105 s\u0142aw\u0105. Z dzieci\u0144stwa pami\u0119tam „Szelmostwa Lisa Witalisa” Jana Brzechwy, opowiadaj\u0105ce, jak chytry lis oszukiwa\u0142 mieszka\u0144c\u00f3w lasu (ale poni\u00f3s\u0142 kar\u0119). W p\u00f3\u017aniejszych lekturach pojawi\u0142 si\u0119 oczywi\u015bcie pozytywnie pokazany Lis z „Ma\u0142ego Ksi\u0119cia” oraz do\u015b\u0107 nieoczekiwanie lisi bohaterowie we „Frankym Furbo” Whartona (przeczyta\u0142am t\u0119 ksi\u0105\u017ck\u0119 przez przypadek, nie by\u0142a z\u0142a). Ostatnio w naszej biblioteczce pojawi\u0142 si\u0119 te\u017c „Pax”, lektura dla dzieci z lisem w roli g\u0142\u00f3wnej.<\/p>\n

Co ja bym wpisa\u0142a na lisi\u0105 list\u0119? Pewnie… w\u015bcieklizn\u0119 i b\u0105blowca (tasiemca).<\/strong> Od ma\u0142ego uczono mnie, \u017ce lisy przenosz\u0105 te choroby i \u017ceby nie zbli\u017ca\u0107 si\u0119 do dzikich zwierz\u0105t ani nie je\u015b\u0107 dzikich jag\u00f3d bez mycia (mog\u0105 by\u0107 na nich \u015blady kupy lis\u00f3w, z jajami b\u0105blowca). Ale tak\u017ce na pewno wymieni\u0142abym pi\u0119kno, inteligencj\u0119, wyj\u0105tkowo\u015b\u0107.\u00a0<\/strong><\/p>\n

Ilekro\u0107 spotykam lisa na swojej drodze, a nie jest to wcale cz\u0119ste, jestem zachwycona i zdumiona.<\/strong> Zawsze dziwi mnie, \u017ce jest taki ma\u0142y i cho\u0107 psowaty, ma w sobie tyle z kota. Podziwiam jego przepi\u0119kne futro i zwinno\u015b\u0107. Nijak nie pasuje mi to do obrazu z\u0142ego charakteru. Czy ten pi\u0119kny pyszczek, z\u0142ote oczy, wspania\u0142y ogon mo\u017ce kojarzy\u0107 si\u0119 ze zwierz\u0119ciem, kt\u00f3re nale\u017cy t\u0119pi\u0107?<\/p>\n

\"Foto\u0142owy:<\/a>
Foto\u0142owy: lis. Zdj\u0119cie \u2013 Julian \u0141ozi\u0144ski<\/figcaption><\/figure>\n

Lisy: chytre, sprytne, zab\u00f3jcy kur<\/h2>\n

Czy s\u0142usznie oskar\u017ca si\u0119 lisy o przebieg\u0142e pustoszenie kurnik\u00f3w? Nie da si\u0119 zaprzeczy\u0107, \u017ce te zwierz\u0119ta (zreszt\u0105 wszystko\u017cerne) potrafi\u0105 w\u015blizn\u0105\u0107 si\u0119 przez niedu\u017c\u0105 szpar\u0119 i wymordowa\u0107 wszystkie kury albo kaczki w zagrodzie. I wcale nie po to, \u017ceby je zje\u015b\u0107, zabijaj\u0105 wi\u0119cej, ni\u017c potrzebuj\u0105 w danej chwili. Przypuszcza si\u0119, \u017ce mo\u017ce by\u0107 to kwestia gromadzenia zapas\u00f3w (lisy zakopuj\u0105 cz\u0119\u015b\u0107 swoich ofiar na p\u00f3\u017aniej), tylko ci\u0119\u017cko przetransportowa\u0107 im wi\u0119ksz\u0105 liczb\u0119 martwych ptak\u00f3w. Od wiek\u00f3w by\u0142y oskar\u017cane o czynienie szk\u00f3d, tak\u017ce – uwaga – w winnicach, s\u0105 bowiem mi\u0142o\u015bnikami winogron… (Ten motyw pojawia si\u0119 w Starym Testamencie).<\/p>\n

O zjawisku ambiwalentnej postawy wobec lis\u00f3w pisze Lucy Jones w swojej ksi\u0105\u017cce \u201eLisy, Historia mi\u0142o\u015bci i odrazy\u201d. Nie jest to ksi\u0105\u017cka bardzo nowa (2019 r.), jestem ciekawa, co autorka doda\u0142aby na temat czas\u00f3w pandemii. I jest to lektura bardzo specyficzna, o czym pewnie warto wiedzie\u0107 wcze\u015bniej.<\/p>\n

\"Lucy<\/a>
Lucy Jones, \u201eLisy, Historia mi\u0142o\u015bci i odrazy\u201d, wydawnictwo Marginesy<\/figcaption><\/figure>\n

Jones skupia si\u0119 na brytyjskiej historii lisa, co dla polskiego czytelnika mo\u017ce by\u0107 rozczarowuj\u0105ce. W Wielkiej Brytanii lis obok borsuka jest najwi\u0119kszym dzikim mi\u0119so\u017cerc\u0105 – trudno sobie to wyobrazi\u0107, ale wilki i nied\u017awiedzie zosta\u0142y tam wyt\u0119pione wieki temu. Dlatego lis ma nieco inn\u0105 pozycj\u0119 ni\u017c na kontynencie. W dodatku w Anglii istnieje specjalna tradycja polowa\u0144 na lisy, kt\u00f3r\u0105 autorka opisuje – spr\u00f3bowa\u0142a nawet wzi\u0105\u0107 udzia\u0142 w takim polowaniu, cho\u0107 oficjalnie od 1999 roku jest to nielegalne, my\u015bliwi omijaj\u0105 prawo na r\u00f3\u017cne sprytne sposoby.<\/p>\n

\"Lucy<\/a>
Lucy Jones, \u201eLisy, Historia mi\u0142o\u015bci i odrazy\u201d, wydawnictwo Marginesy<\/figcaption><\/figure>\n

Ksi\u0105\u017cka by\u0142a dla mnie bardzo trudna w lekturze ze wzgl\u0119du na opisy sposob\u00f3w zabijania lis\u00f3w, tych legalnych i tych mniej. Jones towarzyszy na przyk\u0142ad specjali\u015bcie od t\u0119pienia lis\u00f3w (w Wielkiej Brytanii gdy lis jest szkodnikiem na czyjej\u015b posesji, mo\u017cna go zabi\u0107). Sp\u0119dza kilka godzin na obserwowaniu miejsca ko\u0142o domu mieszkalnego razem z lisim likwidatorem i jego broni\u0105. Na szcz\u0119\u015bcie dla niej lis przyszed\u0142 p\u00f3\u017ano, kiedy ju\u017c musia\u0142a opu\u015bci\u0107 stanowisko, dosta\u0142a jednak pe\u0142n\u0105 dokumentacj\u0119 zdj\u0119ciow\u0105 z martwym lisem.<\/p>\n

Polowania na lisy<\/h2>\n

Obejrza\u0142am zdj\u0119cia pokotu po polowaniu na lisy w Polsce.<\/strong>\u00a0Szczerze m\u00f3wi\u0105c, s\u0105dzi\u0142am, \u017ce w naszym kraju nie poluje si\u0119 na lisy. A jednak. W Polsce mo\u017cna polowa\u0107 na lisy przez 10 miesi\u0119cy, z wyj\u0105tkiem kwietnia i maja, chyba \u017ce s\u0105 to tereny, gdzie w ostatnich dw\u00f3ch latach wprowadzano zaj\u0105ce, ba\u017canty lub kuropatwy. Wtedy nie ma \u017cadnego okresu ochronnego.<\/p>\n

Kilkadziesi\u0105t rudych cia\u0142 u\u0142o\u017conych w rz\u0119dy, nad nimi ludzie ubrani w stroje maskuj\u0105ce. Niekt\u00f3rzy odbieraj\u0105 medale i nagrody. Mnie si\u0119 chce p\u0142aka\u0107 i jest mi niedobrze – podczas lektury „Lis\u00f3w” wielokrotnie tak si\u0119 poczu\u0142am, \u017ce nie mog\u0119 tak po prostu czyta\u0107 o zabijaniu zwierz\u0105t.<\/p>\n

To mo\u017ce by\u0107 trudna lektura dla os\u00f3b wra\u017cliwych na krzywd\u0119.<\/strong> Jednak niesie sporo wiedzy, wi\u0119c przebrn\u0119\u0142am przez trudne opisy, a zw\u0142aszcza wypowiedzi os\u00f3b, dla kt\u00f3rych polowanie na lisy nie k\u0142\u00f3ci si\u0119 nijak z podziwem czy szacunkiem wobec tych zwierz\u0105t. Je\u015bli kiedy\u015b spotkacie si\u0119 z tekstem, \u017ce my\u015bliwi najbardziej szanuj\u0105 zwierzyn\u0119 i najlepiej umiej\u0105 oceni\u0107 warto\u015b\u0107 \u017cycia, to chyba w to nie uwierzycie…?<\/p>\n

Na szcz\u0119\u015bcie w opowie\u015bci Jones, kt\u00f3ra spotka\u0142a si\u0119 z osobami o najr\u00f3\u017cniejszych pogl\u0105dach i zawodowo lub prywatnie zwi\u0105zanymi z lisami, nie brakuje jasnych fragment\u00f3w.<\/strong> My\u015bl\u0119, \u017ce du\u017co nadziei daje rozdzia\u0142, w kt\u00f3rym opisuje sabotowanie polowania. Aczkolwiek nie oby\u0142o si\u0119 bez przemocy i jeden z aktywist\u00f3w zosta\u0142 pobity, uda\u0142o si\u0119 odwo\u0142a\u0107 (nielegalne) polowanie, urz\u0105dzone pod przykrywk\u0105 tresowania ps\u00f3w i szkolenia koni. Lisy ocala\u0142y.<\/p>\n

Ksi\u0105\u017cka bywa te\u017c miejscami troch\u0119 nu\u017c\u0105ca, zw\u0142aszcza tam, gdzie skupia si\u0119 na brytyjskich dziejach lisa i jego prze\u015bladowa\u0144 – rozumiem, \u017ce chodzi o dok\u0142adno\u015b\u0107 badaczki, ale mnie bardziej interesuje, co z lisem dzia\u0142o si\u0119 w Europie kontynentalnej. Pewne analogie s\u0105 oczywi\u015bcie nieuniknione, jak dzisiejsze \u017cerowanie lis\u00f3w w miastach, gdzie \u0142atwo o jedzenie. Na szcz\u0119\u015bcie w Polsce nie mo\u017cna tak po prostu zabi\u0107 lisa tylko dlatego, \u017ce stanowi zagro\u017cenie dla kur. Zupe\u0142nie inn\u0105 spraw\u0105 s\u0105 hodowle futerkowe, zakazane w Wielkiej Brytanii, a w Polsce maj\u0105ce si\u0119 \u015bwietnie (pono\u0107 nasz kraj jest trzeci po Chinach i Danii pod wzgl\u0119dem liczby lisich ferm…).<\/p>\n

Ksi\u0105\u017ck\u0119 troch\u0119 polecam, troch\u0119 ostrzegam, bo moje serce cierpia\u0142o wielokrotnie podczas lektury, a troch\u0119 te\u017c uprzedzam, \u017ce to do\u015b\u0107 lokalna ksi\u0105\u017cka, kt\u00f3r\u0105 mo\u017cna potraktowa\u0107 jako ciekawostk\u0119. Sporo dowiedzia\u0142am si\u0119 z niej o zwyczajach lis\u00f3w, a tak\u017ce… ludzi.<\/p>\n

Lucy Jones, \u201eLisy. Historia mi\u0142o\u015bci i odrazy\u201d<\/h3>\n

Wydawnictwo Marginesy, Warszawa 2012<\/strong><\/p>\n

Cena ok\u0142adkowa:<\/strong> 37,90 z\u0142<\/p>\n

Gdzie kupi\u0107:<\/strong> ksi\u0105\u017cka papierowa, link do Ceneo<\/a> | ebook, link do Ceneo<\/a><\/p>\n

\r\n
\r\n W tek\u015bcie znajduj\u0105 si\u0119 linki afiliacyjne. Kiedy w nie klikacie i kupujecie za ich pomoc\u0105, dostaj\u0119 prowizj\u0119, dzi\u0119ki czemu mog\u0119 pisa\u0107 wi\u0119cej ciekawych tekst\u00f3w.<\/strong>\r\n <\/div>\r\n <\/div><\/strong><\/p>\n

Zdj\u0119cie lisa pochodzi z zasob\u00f3w Juliana \u0141ozi\u0144skiego, zapraszam do przeczytania wywiadu z nim i jego partnerk\u0105 Luiz\u0105 Brzezi\u0144sk\u0105-\u0141ozi\u0144sk\u0105.<\/p>\n

Udane foto\u0142owy. Wywiad z Luiz\u0105 i Julianem<\/a><\/p><\/blockquote>\n