20 IV2014

Czy orzechy piorące są ekologiczne?

by joanna

Swego czasu orzechy piorące wprawiały mnie w niebotyczny zachwyt, gdy odkrywałam ich coraz to ciekawsze właściwości. Mogą zastąpić prawie każdy detergent w domu, a nawet szampon czy środki ochrony roślin. Są niedrogie i wydajne, choć ich skuteczność bywa dyskusyjna. Określiłabym je jako łagodny środek powierzchniowo czynny, który przyda się do prania i sprzątania. Czy jednak jest ekologiczny?

orzechy_piorace_2

Po pierwsze: biodegradowalność

To, co nazywamy orzechami piorącymi, to w rzeczywistości łupiny orzecha drzewa z rodziny mydleńcowatych rosnącego w Azji. Same orzechy w gospodarstwie domowym są bezużyteczne, choć zbieracze owoców tych drzew wykorzystują je do robienia biżuterii.

W łupinach orzechów znajdują się saponiny – naturalne związki chemiczne obniżające napięcie powierzchniowe roztworów wodnych, czyli działające jak detergenty. Pod względem chemicznym cząsteczki saponin składają się z niepolarnego aglikonu i polarnego glikonu. Rozróżnia się saponiny sterydowe i trójterpenowe, które różnią się nieco właściwościami i zastosowaniem.

Saponiny znajdują się w różnych roślinach, np. w herbacie, ziemniakach czy żeń-szeniu, także w postaci trującej – np. w bluszczu pospolitym. Spożycie saponin w większych dawkach może spowodować wymioty, zaburzenia układu nerwowego czy oddechowego, przyjmuje się, że dawka toksyczna to 50 mg/kg masy ciała (saponiny trójterpenowe, obecne w roślinach takich jak mydlnica lekarska). Niektóre saponiny są toksyczne dla ryb i owadów. Wykorzystuje się je w przemyśle m.in. żywnościowym (pasze dla zwierząt) oraz w farmacji – w kuracjach przeciwnowotworowych oraz przy schorzeniach układu krążenia.

Sapindus Mukorossi. Autor: KENPEI, licencja: Uznanie autorstwa-Na tych samych warunkach 3.0 Unported, źródło: http://commons.wikimedia.org/wiki/File:Sapindus_mukorossi2.jpg?uselang=pl

Sapindus Mukorossi. Autor: KENPEI, licencja: Uznanie autorstwa-Na tych samych warunkach 3.0 Unported, źródło: http://commons.wikimedia.org/wiki/File:Sapindus_mukorossi2.jpg?uselang=pl

Saponiny pienią się jak mydło i podobnie jak ono usuwają zabrudzenia z różnych powierzchni. Dodatkowo mają jeszcze kilka właściwości, np. działanie przeciwgrzybiczne (co wykorzystuje się w naturalnych środkach ochrony roślin) czy przeciwwirusowe. Ich ogromną zaleta jest hipoalergiczność. Delikatne działanie saponin z łupin orzechów piorących ma oczywiście swoje wady – efekt prania czasem rozczarowuje, do prania jasnych rzeczy należy używać dodatkowo sody oczyszczonej, aby nie szarzały. Spotkałam się również z opiniami, że łupiny orzechów piorących zatłuszczają tkaniny, przez co np. pieluchy wielorazowe tracą swoją chłonność. Nie wykluczam tego, choć nie zdarzyło mi się zatłuścić pieluch w ten sposób.

Saponiny, jako naturalnie występujący detergent, są całkowicie biodegradowalne. Dyskusyjna jest ich nieszkodliwość (zwłaszcza że są doskonale rozpuszczalne w wodzie, a dla ryb – bywają toksyczne), wydaje mi się jednak, że stężenie saponin w jednym praniu jest naprawdę nieduże. Od tysięcy lat właściwości saponin z orzechów piorących są wykorzystywane w Ajurwedzie np. na łuszczycę i egzemę.

Po drugie: produkcja

Tak naprawdę jako przeciętni konsumenci z Europy nie mamy zielonego pojęcia, jak wygląda produkcja orzechów piorących. Uprawy znajdują się w Azji – w Nepalu, Indiach, Pakistanie i Chinach (uwaga na chińskie podróbki!). Najlepsze orzechy pochodzą z drzewa Sapindus Mukorossi (odmian drzew Sapindus – mydleńcowatych – jest naprawdę dużo, należą do niej np. liczi, klon, kasztanowiec), używa się także owoców Sapindus Trifoliatus (rośnie w Indiach, Indonezji, Pakistanie). Drzewo to należy do mało wymagających, długo żyjących i obficie owocujących: pierwsze orzechy daje po 9 latach i zwykle owocuje przez kolejne 80. Rośnie na nieużytkach, w wysokich partiach gór, na stromych zboczach i słabej glebie.

Polecam obejrzenie – lub chociaż przejrzenie sobie – krótkiego filmu o orzechach piorących z Nepalu (z certyfikatem EcoCert):

To chyba najbardziej naturalny istniejący środek czyszczący, uzyskiwany bez wykorzystywania maszyn, laboratoriów czy fabryk. Po prostu owoce spadają z drzewa, są zbierane przez lokalnych pracowników, selekcjonowane, suszone i rozłupywane. Transport – jak widać na filmie – odbywa się za pomocą osiołków. Do momentu zapakowania orzechów na eksport przygotowanie produktu wygląda na ekologiczną i – miejmy nadzieję – fair trade’ową.

Po trzecie: kraj pochodzenia

Orzechy piorące przebywają długą drogę z drzewa do naszej pralki. Z New Delhi do Warszawy – jakieś 6,5 tysiąca kilometrów, a jak mniemam, sprowadza się je raczej do Niemiec. Kolejny ślad węglowy dotyczy dystrybucji towaru w Polsce. To na pewno spore obciążenie dla planety, choć z drugiej strony dziś naprawdę mało który produkt zasługuje na miano lokalnego. Często nie zdajemy sobie sprawy z tego, jak bardzo wspieramy produkcję polskich producentów w dalekiej Azji: to mogą być zarówno pieluchy wielorazowe, jak i książki (tak, teraz polskie książki drukuje się w Chinach).

orzechy_piorace-3

Pod względem transportu ten prawdziwie ekologiczny środek piorący nie jest, oczywiście, ideałem. Myślę jednak, że nadrabia innymi swoimi zaletami.

Jeśli chcemy korzystać z lokalnej natury, pozostają nam na przykład owoce kasztanowca (z których można zrobić np. mydło) lub mydlnica lekarska. Jeśli uważamy, że ten ślad węglowy jest wybaczalny, możemy zamówić po prostu jednorazowo duży zapas orzechów piorących, najlepiej kilka kilogramów.

I choć nie wszyscy są zadowoleni z delikatnego efektu piorącego (popatrz: nasz test), użytkownicy łupin Sapindus Mukorossi mogą mieć naprawdę czyste sumienie: orzechy piorące są ekologiczne.

Źródła informacji:

http://wd-pd.ch.pw.edu.pl/pliki/studenci_zalaczniki/1295646637172.pdf

http://www.soapnuts.pro/

http://luskiewnik.strefa.pl/fitosterole/sterole/pages/p7.htm (autor: dr Henryk Różański http://luskiewnik.strefa.pl/luskiewnik/p5.htm)

Może przeczytasz także:

One Response to “Czy orzechy piorące są ekologiczne?”

Dodaj komentarz

Twój adres e-mail nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *

Możesz użyć następujących tagów oraz atrybutów HTML-a: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <s> <strike> <strong>

CommentLuv badge